श्रीमद्भगवद्गीता- अध्याय-१

बन्दना: शान्ताकारम भुजकसयम पद्मनाम सुरेसम विश्वाधारम गगन सदृश्यम मेघ बर्णम सुभान्गम लक्ष्मिकान्तं कमलनयनम योगिर्भिन्दा नगम्यम बन्दे बिष्णु भवहरम सर्बलोकै नाथक-

 

त्वमेव माता च पिता त्वमेव |

त्वमेव बन्धु च सखा त्वमेव ||

त्वमेव बिद्या द्रविणम् त्वमेव |

त्वमेव सर्वम् मम देव देव ||

महाभारत कथा धेरै जसो हिन्दुहरुले पढेकै हो | आदि अनादी कालदेखि यसको व्याख्या गरिएको थियो र छ | मैले सतही मात्र बुझेको थिए | बुवाले भागवत गीताको अध्ययन गरेमा र त्यसलाई फलोअप गरे जिबन जिउन बहुतै सरल हुन्छ,जिबन र जगतको बारेमा सोचाईको तौर तरिका फरक हुन्छ, भन्नु हुन्थ्यो | म साइन्सको बिद्यार्थी मैले त्यसलाई बुझ्न कहिल्यै कोशिश गरिन र पढिन | संस्कृत भाषा मलाइ अन्ततै क्लिष्ट लाग्ने हुनाले पनि मेरो ध्यान त्यता गएन |मेरो जीवनले अर्कै मोड लिईसकेको छ | मेरो कलेजोको प्रत्यारोपण भएपछी मेरी भान्जी बुनु जुनुले गितोपनिषद (भागवत गीता) स्वामी प्रभुपादले स्थापना गरेको हरे कृष्ण हरे राम सस्थाले प्रकाशित पुस्तक नेपालबाट पठाइकी थिइन |मैले पढेको थिइन | यो अंग्रेजीमा छ | अंग्रेजी पनि सतप्रतिशत नै बुझ्न सक्दिन | ती मेरा भान्जिहरुले मलाइ यो पुस्तक पठाउनुको रहस्य बुझिन | मैले उनीहरुलाई भरखर हाइस्कुल पढ्दै गरेका सम्झिरहेको थिए | उनिहरु त ज्ञानी भैसकेका रहेछन |नेपालबाट गिफ्टको रुपमा उनीहरुले भागवत गीताको पुस्तक पठाउनु यो संयोगमात्र होइन, यसको मर्म बुझेर जीवनलाइ धन्य बनाउन र ईश्वरसंगको सामिप्य समेत पाउन सकिन्छ भन्ने ठानेर, मैले यसलाई पढने र बुझ्ने चेष्टा जागेको छ | कवि लक्ष्मी प्रसाद देवकोटाले समेत मर्ने अन्तिम समयमा “आखिर श्री कृष्ण रहेछ एक” भन्ने शब्द उच्चारण गर्नु भएको भन्ने सुनेको थिए |

वहालाई एक प्रगतिशील र भौतिकवादी कवि र श्रष्टाको रुपमा धेरै समालोचकहरुले भनेका थिए तर अन्तिममा वहाको मुखबाट यो शब्द निस्कनुले वहालाई जिबन बाच्ने क्रममा हरेक मान्छे भौतिक बादी बन्दोरहेछ त्यस्तै वहा पनि हुनुभयो तर अन्तिम समयमा भनिएको शब्दले वहा भौतिकबादी मात्रै हुनुहुन्थेन, वहा आध्यामिक यथार्थपरक महान साहित्यकार हुनुहुन्थ्यो भन्ने लाग्छ मलाइ | वहाको व्यक्तित्वको बारेमा मैले ब्याख्या गर्न सक्दिन म त्यो लेवलमा पुगेको पनि छैन | तर सन्दर्भ भगवतगीताको आएको हुनाले मैले यो कुरा उल्लेख गरेको मात्र हो | जसमा भगवतगीता साक्षात् श्री कृष्णको बाणी हो भनिएको छ | पढ्दै गर्दा म संगै मेरा मित्रहरुले पढने र बुझ्न कोशिस भयो भने म धन्य हुने छु | त्यसैले मैले पढ्दै गर्दा संगसंगै यो वेव  साइडमा पोस्ट गर्दै जानेछु | यसमा मैले बुझ्न नसकेको कुरा तपाइहरुले सुझाब पक्कै दिनु हुनेछ |

महाभारतमा भगवान श्री कृष्णले हरेक तरहले सम्झाउदा पनि अनेक बखेडा गरि कौरवपक्षले पाण्डबहरुलाई अंश दिन चाहनन, अन्तत महाभारत युध्द हुने निश्चित हुन्छ | नाताले कौरब र पाण्डबहरु श्री कृष्णका भान्जा भाइ र दाइ पर्दछन | कौरबले कृष्णका सेना युध्दको लागि माग्छन, सो भगवान कृष्णले दिन्छन | युद्ध हुने निश्चित भएपछी कृष्णले पान्डबलाइ दिने कुरो हुदैन | युध्दको लागि चाहिने शक्ति कौरबले लगिसकेको थियो | त्यो बचन उहाले फिर्ता लिने कुरो भएन | पाण्डबले भगवान श्रीकृष्णसंग वहाको साथ मागे | तर भगवान श्रीकृष्णले सो युध्दमा हतियार नछुने कसम खाइ सकेका छन् | निहत्या भएपनि श्री कृष्णलाइ पान्डबहरुले युध्द भूमिमा लैजान वहाको साथ् माग्छन | भगवान श्री कृष्ण महाभारत युध्दमा पान्डबतर्फ को अर्जुनको सारथि बनेर युध्दमा सरिक हुने बताउनु हुन्छ | हस्तिनापुर दरवारमा धृष्टरास्ट्र अन्धा राजा हुन्छन | पान्डबहरु राजा पाण्डुका पुत्र थिए | धृष्ट रास्ट्र राजाको प्रतिनिधी भएर राज्य गरेका थिय | उनका जेठा छोरा दुर्योधनलाइ राजा बनाउन हर तरहले कोशिश गरेका हुन्छन र पाण्डबमाथि गरेका अपराधलाइ माफी दिदै राजा बनाउन उक्साएका थिए |

उनको महत्वाकांक्षा र अदुर्दर्शिताले महाभारत युध्द हुने निश्चित भैसकेको थियो | धृष्टरास्ट्र पनि आफ्नो छोराको जित निश्चित हुने ठानेका थिए | उनि अन्धा थिए । युध्दलाई प्रत्यक्ष हेर्न सम्भव थिएँन | श्रीकृष्ण संग उनले युध्द हेर्न चाहेको व्यक्त गरे | श्रीकृष्णले उनलाई दिब्य दृष्टि दिन खोजे | उनि डराएर आफ्नो प्रिय पात्र संजयको लागि दिव्यदृष्टि माग्छन | श्रीकृष्णले संजयलाई युध्द अबधिको दृश्य महाराजलाइ बर्णन गर्न दिव्यदृष्टि बरदान दिन्छन | भागवत गीता, महाभारत युध्द भुमिको प्रत्यक्ष युद्धको दृश्य बर्णन महाराज धृतरास्ट्रलाइ संजयले बताएको ग्रन्थ हो | जसमा भगवान श्रीकृष्णको मुखार बिन्दुबाट बोलिएको शब्दहरु छन | यो परापुर्व कालदेखि अहिलेसम्म पनि भगवानका बचनको उत्तिकै महत्व छ ,उत्तिकै प्रभाव छ | जति व्याख्या गरेपनि त्यो अधुरो छ | यस ग्रन्थलाई मैले व्याख्या गर्न खोज्नु अन्धाले हात्तीलाई छाम्नु जस्तै हो | मेरो बुध्दिले जति सक्छु, पढछु, बुझ्ने कोशिस गर्छु र त्यसको बर्णन गर्ने कोशिस गर्ने छु | यो मेरो कृष्णार्पण हुने छ |

धृतराष्ट्र अन्धा भएकै कारणले राजाको जेष्ठ पुत्र भएर पनि उनले राजगद्दीमा बस्नै नपाएको कारणले उनिभित्र बहुतै हिन भावना थियो |पान्डुलाइ   ऋषिको श्राप परेपछि उनि श्राप मोक्ष्यको लागि बनबासमा जान्छन | पान्दुका साथमा पत्नी कुन्ती , कान्छि पत्नी  माद्री छोरा युधिष्टर, भिम , र अर्जुन गएका हुन्छन ।उनि बनबास जाने भएपछी धृष्टरास्ट्र पान्डुको  प्रतिनिधि राजा बनेका थिए |कान्छिपत्नी  माद्रीका छोरा  नहकुल र सहदेवको बनबास भएकै समयमा जन्म भै हुर्केका थिए |पाण्डुको मृत्यु भएपछी ,कुन्ती र पांच भाइलाइ हस्तिनापुर दरबारमा फिर्ता बोलाएको हुन्छ | युधिष्टर युवराज भएकोले उनलाई हस्तिनापुरको राजा बनाउन राज्याभिषेकको लागि बिबाद हुन्छ | त्यसपछि युधिष्टर्लाई राजाहुनबाट षडयन्त्र शुरु हुन्छ | दुर्योधनलाई मामा सकुनी उकसाउन्छन्  | जुवा खेलाउने र द्रोपदी बस्त्र हरण सम्मका कुकृत्य गर्न दुर्योधन पछी पर्दैन | अन्तत ; पान्डवहरुले  हस्तिनापुर बाट केहि पनि नपाउने पछी, युध्द मात्र एक उपाए थियो | यो युध्दले कि त  पाण्डव हरु सखाप हुने थिए या त कौरव पक्ष्य सखाप हुने छन् | कौरव पक्ष्य धेरै सबल थिए धेरै राजाका सेना हरु उनीहरुको साथ् थिए | पाण्डवका पक्ष्यमा उनीहरुलाई अन्याय भयो भन्ने केहि राजाले मात्र सहयोग गरेका थिए | एक्लो अर्जुनले मात्र सो युध्द जित्न सक्ने सम्भावना थिएँन | तर युध्दले अर्कै मोड लिन्छ कि भनेर धृत राष्ट्र ससंकित थिए किन कि स्वयं श्री कृष्ण पाण्डवका पक्ष्यमा थिए | त्यसैले संजयलाई कुरू क्षेत्र मा के भएको छ भनि निकै उत्सुक भै सोध्छन |

 

धृष्टराष्ट्र उवाच धर्मक्षेत्रे कुरूक्षेत्रे समवेता युयुत्सव:|

मामका:पान्डवाश्चैव किमकुर्वत सन्जय ||१||

संजय उवाच

द्रष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्युढ़म् दुर्योधनास्तदा /

आचार्यमुपसंगम्य राजा बचनमब्रवित् //२//

पष्येताम् पान्डुपुत्राणामाचार्य महतीम् चमुम् |

व्युढाम् द्रुपद्पुत्रेण तव शिष्यण धीमता ||३ ||

अत्र शुरा महेष्वासा भिमार्जुनसमा युधि |

युयुधानो विरटश्च द्रुपदश्च महारथ : ||४||

धृष्टकेतुश्च्कितान: काशिराजश्च  विर्यवान् |

पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च  नारापुंगव: ||५||

 

हे संजय धृतराष्ट्रले संजयलाई भन्छन हे संजय धर्मभूमी कुरुक्षेत्रमा युध्दको लागि तम्तयार मेरा र पान्डुका पुत्रहरुले के गरे ? संजयले राजालाई भने : यस समयमा राजा दुर्योधनले पान्डबका व्युह रचानायुक्त सेना देखेर द्रोणाचार्यसंग गएर भने | हे आचार्य ! तपाईका बुध्दिमान शिष्य द्रुपद पुत्र  धृष्टधुम्नले निर्माण गरिएको ब्यूह ब्यबस्थापन मा खडा भएका पाण्डु पुत्रका बिशाल सेनालाई हेर्नुस  |यी सेनामा अर्जुन र भिम समान ठुला ठुला धनुर्धर बिरहरु सात्यकि, विराट र महारथी द्रुपद पनि छन् |

 

युधामन्युश्च  विक्रान्त उत्तमौजाश्च  विर्यवान |

सौभद्रो  द्रोपदेयाश्च सर्व  एव महारथा: ||६ ||

अस्माकंतु विशिष्टा ते तान्निबोध व्दिजोत्तम |

नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थ तान्ब्रवीमी ||७||

भवान्भिष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समीतिम्जय: |

अश्वस्थामा विकर्णस्य सौमदत्तिस्तथैव च  ||८||

अन्य च बहाव: श्वुरा मदर्थे त्यक्तजिविता 😐

नानाशस्त्रप्रहरणा: सर्वे युध्दविशारदा: || ९||

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भिश्माभीरक्षितम् |

पर्याप्तं त्विदमेतेषाम बलं भीमाभिरक्षितम् ||१०||

अर्थ: पराक्रमी युधामंयु , बलवान उत्तमौजा, सुभद्रापुत्र अभिमन्यु र द्रोपदिका पाचैवटा छोरा र सबै बलवान र महारथी छन् | दुर्योधनले आफ्ना सेनापति लाइ भन्छन हे ब्राह्मण श्रेष्ठ ! तपाइको जानकारीको लागि मेरो पक्षका सेनापतिहरुको को को छन् मैले तपाईलाई भन्छु | दुर्योधन भने , एक त तपाइँ स्वयं हुनुहुन्छ ,अनि पितामह भिष्म ,त्यसतै कर्ण , गुरु  कृपाचार्य ,अश्वस्थामा , विकर्ण, र सोम्दत्तका पुत्र भुरीश्रवा | अरु धेरै सुरवीरहरु आधुनिक हतियारले युक्त भएर  मेरै लागि आफ्नो जिबन समर्पण गरेका सम्पूर्ण सेना पनि युध्दको चतुर खेलाडी छन् | पाण्डवका भिमव्दारा  सेनालाई ध्यानपूर्वक गरिएको  रक्षा सिमित छ | भीष्म पितामहबाट  रक्षित हाम्रो सेना अपार शक्तिशाली छ |

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिता :।

भिष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्त: सर्व एव हि ।।११॥

तस्य संजयन्हर्ष कुरूबृध्द: पितामह:|

सिंहनादं विनद्धोच्चै: शंख दध्मौ प्रतापवान् ||१२||

तत: शंखाश्च भेर्यश्च पणवानाक्गोमुखा: |

सहसै वाभ्यहन्यंन्त स शब्दस्तुमुलोअभावत् ||१३||

तत: श्वेतैर्हयेयुक्ते महती स्यन्दने स्थितौ |

माधव: पान्डवाश्चैव दिव्यौ शंखौ प्रद्ध्मतु : ||१४||

पान्चजन्यं हृषिकेशो देवदत्तं धनन्जय |

पौण्ड्रम्  दध्मौ महाशंखम् भिमकर्मा वृकोदर:||१५||

त्यसैले आ-आफ्नो मोर्चामा  रहदै भिश्मपितामहलाई सबै तिरबाट  रक्षा गरौ | यसरी दुर्योधनले द्रोणाचार्य समक्ष्य सुनाएको बचन सुनेपछि कौरवमा सर्वश्रेष्ठ प्रतापी बृध्द  भिष्मले दुर्योधनलाई हर्षित पार्ने गरि गर्जदै शिंह नाद गरि शंख फुके | त्यसपछि एकै चोटी शंख ,मृदंग आदि बाजा बज्न थालेर  भयानक आवाज गुन्जमान भयो | त्यस्तै सहस्र स्वेत घोडायुक्त अति उत्तम रथमा विराजमान  भएका भगवान श्रीकृष्ण र अर्जुनले पनि अलौकिक शंख बजाए |  भगवान श्रीकृष्णले पान्चजन्य नामक , अर्जुनले देवदत्त नामक शंख  बजाए र बलाशाली भीमसेनले पौण्ड्र नामक महाशाखा बजाए |

अनन्त विजयम् राजा कुन्तिपुत्रो युधिष्ठिर: |

नहकुल: सहदेवश्च: सुघोषमणिपुष्पकौ ||१६ ||

काश्यश्च परमेश्वास: शिखण्डी च महारथ: |

ध्रिष्ट्धुम्रो बिराटश्च साटीकिश्चापराजिता ||१७||

द्रूपदो द्रौपदेयाश्च सर्वश: पृथिवीपते |

सोभद्रश्च महाबाहु: शंखान्दध्मु पृथक्पृथक् ||१८||

स घोषो धार्तराष्ट्राणाम् हृदयानी व्यदारयत् |

नभश्च पृथीविम् चैव तुमुलोअभ्यनुनादयन् ||१९||

 

अथ व्यवस्थितान्दूष्टवा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वज: |

प्रवृत्ते शश्रसम्पाते धनुरुधम्य पाण्डवा : ||

हृषिकेशम् तदा बाक्यमिदमाह महिपते  ||२०||

 

भावार्थ: कुन्तिपुत्र राजा युधिष्ठिरले अनन्तविजय नामक शंख र नहकुल र सहदेवले सुघोश र मणिपुर नामक शंख बजाए | त्यस्तै काशीराज, महारथी शिखण्डी, धृष्ट धुम्न, बिराट, अजेय, सात्यकी तथा राजा द्रुपद र द्रोपदिका पांच भाइ साथै बलवान हात भएका सुभद्रा पुत्र अभिमन्यु यी सबैले आ-आफ्नो अलग अलग शंख बजाए | तत्पश्चात धृतराष्ट्रका पुत्र कौरवहरुले पनि गगनभेदी शंखनाद गरि आकाश र धरतीलाई  कम्पन गराएर हृदय विदारक शब्दायमान गराए | हे राजन यसपछि कपिध्वज अर्जुनले उभिएर धृत राष्ट्रका पुत्रहरुलाई हेरे  अनि यो बेला धनुष उथाउएर् ऋषिकेश श्रीकृष्ण महाराज संग भन्दछन

हृषिकेशम् तदा बाक्यमिदमाह महिपते |

अर्जुन उवाच सेनयोरुभयोर्मध्ये रथम् स्थापय मेअच्युत ||२१||

यावादेतान्नीरीक्षेअहम् योद्धुकामान्वस्थितान् |

कैर्मया सह योध्दव्यम्समीन्रणसमुधमे ||२२||

योत्स्यमानानवेक्षेअहं य एतेअत्र समागता 😐

धार्ताराष्ट्रस्य दुर्बुध्देर्युध्ये प्रियचिकिर्षव:||२३ ||

एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन  भारत |

सेनायोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तम् ||२४||

 

भिष्मदोणप्रमुखत: सर्वेषाम् च महिक्षिताम |

उवाच पार्थ पश्येतान्समवेतान्कुरुनिती ||२५||

अर्थ: तत्पश्चात धृतराष्ट्रका पुत्र कौरवहरुले पनि गगनभेदी शंखनाद गरि आकाश र धरतीलाई कम्पन गराएर हृदय विदारक शब्दायमान गराए | हे राजन यसपछि कपिध्वज अर्जुनले उभिएर धृत राष्ट्रका पुत्रहरुलाई हेरे अनि यो बेला धनुष उठाएर् ऋषिकेश श्रीकृष्ण महाराज संग भन्दछन हे कृष्ण हे अच्युत मेरो रथलाई दुवै सेनाको बिचमा लगेर खडा गरिदिनुस | ताकी यो महा भारतमा युध्द चाहना राख्ने वा युध्दको कामना गर्ने लाइ र यो युध्द ब्यापारमा मैले क- कससँग युध्द गर्न लायक छन् म राम्रै संग हेरु भनेर अर्जुनले भन्दछन | अर्जुनले भनेका हुन्छन दुर्बुध्दीमति भएको दुर्योधनको युध्दलाई बिजय बनाउन चाहने जो जो राजाहरु यी सेनामा छन् तिनीहरुलाई  हेर्ने छु | संजयले ध्रित राष्ट्रलाइ भन्छन यतिबेला भगवान श्रीकृष्णले उक्त भब्य रथलाइ भिष्म , द्रोणाचार्य , र सम्पूर्ण राजाहरुको सामुन्ने  खडा गरेर युध्दका लागि तम्तयार भएका यी कौरवहरुलाई हेर अर्जुन ! भनेर भन्नु भएको छ |

तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थ: पितृनथ पितामहान |

आचार्यान्मातुलान्भ्रात्रिन्पुत्रान्पौत्रान्सखिंस्तथा ।|२६॥

श्वसुरान्सुहृदश्चैव सेनायोरुभयोरपी |

तान्समीक्ष्य स कौन्तय: सर्वान्बन्धुनवस्तितान |||२७ ||

कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवित् |

अर्जुन उवाच दृष्टवेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सूम् समुपस्थितम् |।२८ ॥

सिदन्ति मम गात्राणइ मुखम च परिश्रुष्यति |

वेपथुश्च शरिरे मे रोमहर्षश्चजायते ।।२९॥

न च शंकोम्यवस्थातुम भ्रम्तिव च मे मन: |

निमित्तांनी च पश्यामी विपरितानी केशव ||३०||

भावार्थ: तत्पश्चात अर्जुनले दुवै सेनामा उपस्थित भएका पिताको भाइहरु  पितामह , आचार्य गुरुहरु, भाइका छोराहरु, मामाहरु,नातिहरु, ससुरालिहरु, आफना सुह्रिदयि मित्रहरु देख्छन |यसरि युध्दका भूमिमा उपस्थित  सम्पूर्ण बन्धु बान्धवहरु देखेर अन्त्यन्तै भावुक करुणायुक्त भै कुन्ती पुत्र अर्जुनले शोक गर्दै यसो भन्छन , हे कृष्ण ! यो युध्द लड़नको लागि इच्छुक स्वजन समुदायहरुलाई देखेर मेरा सबै अंगहरु  शिथिल हुदै मुख सुख्दै आयो | शरीर  कम्पमानका  साथै स्तभ्द रोमान्चक हुदै  मेरा हातबाट गाण्डिव झर्छ |  शरीर तप्त हुदै छ र मेरो मन भ्रमित भैरहेको छ , त्यसैले त्यसैले हे कृष्ण मा यहा खडा हुन् पनि सकिरहेको छैन |

 

 

निमित्तांनी च पश्यामी विपरितानी केशव |

न च श्रेयोअनुपश्यामि हत्वास्वजनमाहवे ।।३१॥

न कांक्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानी च |

किं नो राज्येन गिविंद किं भोगैर्जीवितेन वा ||३२||

 

येषामर्थे कांक्षितं नो राज्य भोगा: सुखानी च 😐

त इमेवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्याक्तत्वक्ता धनानि च ||३३||

 

आचार्य: पितर: पुत्रास्तथैव च पितामहा: |

मातुला: श्वशुरा: पौत्रा: श्याला: सम्बन्धिनस्तथा ||३४ ||

 

एतान्न हन्तुमिक्ष्यामी घ्रतोअपी मधुसूदन |

अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतो: किं नु महिकृते ||३५ ||

अर्थ: हे केशव सबै लक्षणले बिपरित कुरा मात्र देख्दछु, युध्दमा आफ्ना कुललाई मारेर कल्याण देख्दिन | हे कृष्ण, मलाइ विजय चाहिदैन, म राज्य र शुख पनि चाहन्न | हे गोविन्द, मलाइ यो राज्य र राजसी भोग मेरो जिवनमा के प्रयोजन छ ? किनकि हामीलाई जुन राज्य, शुख र बैभव जसको लागि चाहिएको तिनै जन गुरुजन, काका, दादा, मामा, ससुरा, नाति, साला, तथा सम्पूर्ण आफंन्तहरु आफ्नो धन र जीवनको आश मारेर युध्द भूमिमा खडा भएका छन् | त्यसैले हे कृष्ण, हे मधुसुदन!राज्यको कुरै छोडौ |मलाइ तिनै लोकको राज्य पाइन्छ भने पनि वा सुखभोग पाइन्छ भनेपनि म यिनीहरुलाई मार्न चाहन्न |

 

निहत्य धार्तराष्ट्रान्न: का प्रीति: स्याज्जनार्दन |

पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिन :।।३६ ॥ |

 

तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्ताराष्ट्रान्सबान्धवान् |

स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिन: स्याम माधव ||३७ ||

 

यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभो पहत चेतस: |

कुलाक्षयकृतं दोषं मित्रदोहे च पातकम् ||३८||

 

कथं न ज्ञयेमस्माभि: पापादस्मान्निवर्तितुंम् |

कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यभ्दिर्जनार्दन ||३९||

 

कुलक्षय पणश्यन्ति कुलधर्मा: सनातन: |

धर्मेनष्टे कुलं कृत्न्समधर्मोअभिभ वत्युत ||४० ||

अर्थ: हे माधव धृतराष्ट्रका पुत्रहरुलाई मारेर हामीलाई के प्रशन्नता हुन्छ र !यी आततायीहरुलाई मारेर त हामीलाई पाप मात्रै लाग्ने छ | आफ्ना बान्धव धृतराष्ट्रका पुत्रहरुलाई मार्न म योग्य छैन किन कि आफ्नो कुटुम्बहरुलाई मारेर म कसरि सुखी हुन् सक्छु ? यद्यपी यिनीहरु लोभबाट भ्रष्ट चित्त भएका कुललाई नाश गर्न उद्दत र मित्रहरुलाई बिरोध र धोकाघडी गर्न नचुक्नेहरु पापलाई देख्दैनन ! हे कृष्ण, कुलनाशक दोषलाइ जान्ने हामीहरु त किन यस पापबाट हटन बिचार किन नगर्ने, किन नसोच्ने ! यसकोलागि बिचार गर्ने पर्छ | किन भने कुलको नाश भयो भने सनातन कूलधर्म नाश हुन् जान्छ, धर्मको नाश भए पापले हामीलाई थिच्ने छ | पाप बढे पछी कुलका स्त्रीहरु दुषित हुने छन् र स्त्री दुषित भएर वर्णसंकर जन्मन्छन |

 

संकरो नरकायैव कुलन्घानां कुलस्य च |

पतन्ति पितरो ह्येषाम् लुप्तपिन्ड़ो दकक्रिया: ||४१ ||

 

दोषैरेतै: कुलन्घानां वर्णसंकरकै: |

उत्साद्धेन्ते जातिधर्मा: कुलधर्माश्च शाश्वता:||४२ ||

 

उत्सन्नकुलधर्माणाम् मनुष्याणाम् जनार्दन |

नराके नियतं वासो भवतित्यनुश्रुश्रम ||४३  ||

 

अहो बत मह्त्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् |

यद्राज्य सुख लोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यता: ||४४  ||

 

यदि मामप्रतिकारमशस्रं शास्रपाणय:|

धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ||४५  ||

संजय उवाच

एवमुक्तार्जुन: संखे रथोपस्य उपविशत् |

विसृज्य सशरं चापं शोकसंविन्गमानस: ||४६||

अर्थ : संजयले भन्छन : रणभूमिमा शोकले उव्दिग्न मन बनाएर यस्तो कुरा भन्दै अर्जुन बाणसहित धनुष  त्यागेर रथको पछाडी गै थचक्क बस्छन | यी वर्णसंकरहरु कुलाघाती र कुललाई नरकमा लैजानको लागि हुन् ,यिनहरुबाट प्राप्त जल र पिण्ड ले पितृलोक पनि निचो हुनेछन | यी वर्ण संकर दोष कै कारणले कुल्घातिहरुको कुलधर्म र जातिधर्म नष्ट हुन  जान्छ | हे जनार्दन नष्ट भएको कुलाधर्मा वाला मनुष्यका अनन्त कालसम्म नरकको बास हुन्छ भन्ने कुरा सुनेको छु |

अहो हामि बुद्धिमान भएर पनि राज्य सुख भोगको लोभले आफ्ना कुललाई बिनास गर्न उद्दत भएका  छौ , मलाइ अपशोस छ | शस्त्रधारी धृतराष्ट्रका पुत्रहरुले यदि म निसश्त्र हुदा कुरुक्षेत्रमा मारे भने पनि मेरो लागि  अन्त्यन्तै कल्याणकारी हुने थियो |

( कुरूक्षेत्रमा घटेका प्रत्येक सजिव बर्णन धृतराष्ट्रलाइ संजयले श्रीकृष्णबाट प्राप्त दिव्यदृष्टिको माध्यमबाट संजयले सुनाएको दृश्य बर्णन हो )

 

अथश्रीमद्भगवतद्गीताको अर्जुनाविशादयोगनामको प्रथम अध्याय समाप्त ।


Fatal error: Uncaught Exception: 12: REST API is deprecated for versions v2.1 and higher (12) thrown in /homepages/6/d281313289/htdocs/hamronepal/wp-content/plugins/seo-facebook-comments/facebook/base_facebook.php on line 1273