क्रमश :

अब के  होला ? कसो गर्ने होला ? जुना छटपटाउन सम्म छटपटाइन । साथमा एउटी अपाङ्ग छोरी थिइ । अर्की छोरी बर्ष ननाघिकी थिइन  । घरधन्धा गरेर पनि पानि पधेरो घास दाउरा गर्न समेत पर्दथ्यो । कहिले घास काटेर घर भित्रिन पाएको छैन छोरी रुदा रुदा निलै भैसकीकि हुन्थी । छोरा बुहारी छुट्टीएका आ आफ्नै काममा जान्थे कि त दैलो थुनेर भित्री बस्थे  । घरमै भए पनि सहयोग र हेरचाह कहिले गर्दै गरेनन । मनमा हरि भए पो ! जुना एक्लै फ़तफ़ताउछिन । माइतीदाइ कति दिन आएर मेरो धानिन्छ र ? 

हैन यी छोराहरुलाई आफ्नो बाउ घर नआउदा पिर पर्दैन क्या हो ? खोज खबर गर्नै खोजेका छैनन । बाउ आउदै आएनन भने त यो सानिमालाई जसरि पनि धपाउछौ भन्ने सोचेका हुन् कि ? जुनाका मनमा यस्तो कुराले  पनि कता कता घर बनाउदै गएको थियो । वर्षा लाग्न थालेको बाडेको अन्न पनि सकिदै थियो । सबैको खेत रोपियो । जुनाले कहाँ हल गोरु खोज्नु, कहाँ खेतारी खोज्नु साथमा न पैसा छ, न लोग्ने घरमा हुनुहुन्छ । छुट्टीएका छोराहरुले आफ्नो रोपाइँ त त भए, तर सानिमा को अंश भागमा परेको रोप्न भने न चासो देखाए, न त आफ्नो इज्जत नै सम्झे । सारा गाउलेको रोपाइँ सकिएपछि । माइतीबाट जुनाका दाइ आएर खेति लगाइ दिए । पानी लगायो, लगायो, अरुले नै अन्तै फर्काएर हैरानी पार्दथे । 

बल्ल बल्ल गोडमेल सकेर धान पसाउन लागेको मात्रै के थियो । जुना घाँस काटेर घर नआउदै, आफ्नै घरका गाइ बाच्छालाई फुकाई दिएर खेतमा हुल्दिएछन । को दुस्मनले होला ? सारा बालि फल्न लागेको अन्नको सर्बनास भएको देखेर डाँको छोडेर रोइन, जुना ! घर आउदा न ति छोरा थिए न बुहारी  ।

कसलाई दोष दिनु । ति बस्तु भाउ आफै दाम्लो चुडालेर  गएका पनि होइनन ! दाम्लो खोलि दिएर मात्रै भएको हुनु पर्छ । 

मेरा बस्तु भाउले मेरै मात्र खेति हो भनेर मेरै मात्र कसरि नास गरे त ? जुनाको मनमा प्रश्न उठ्यो अनि मनमा चिसो पनि चिसो पस्यो । यो अरु कसैले होइन, यिनै छोरा बुहारिले नै  हुन् पर्छ भनि ठम्याइन  । छोरा बुहारीले हामि बाहिर भएको बेलामा कसले के गरिदियो भनेर हामीले जिम्मा लिन सक्दैनौ । हामीले गरेको हैनौ क्यारे ! भन्दै उम्किए, अझ हामीलाई दोष लाइछ्यौ ! भन्दै हकारे । हामीले गरेको भए देख्ने मान्छे पनि होलान भन्दै उल्टै मनपरि आरोप लाउन पाइन्छ भन्दै उफ्रीए ।  उजुरी गर्न जिम्माल कहाँ गइन, जुना । जिम्मालले पनि कोइ देख्ने नभईकन कसरि मैले उनिहरुलाई कारबाही गरेर हर्जाना भराउन सक्छु र ? भन्नु भयो ।

 साल भरि खाने अन्न नास भै सकेको थियो । रुदा रुदै बित्दै थियो, यो पालीको बसाइ, लोग्ने केहि खबर छैन । यो ठाउमा उनि असाय भएर खडा थिइन् ।  ससाना छोरी साथमा उनि एक्लै थिइन्,  उनको चित्त सारै दुखेको थियो । उमेरले बिस ननघागेकी जुना ठुलो छोरो भन्ने नै पांच बर्षको थियो, त्यो पनि मामाघर छोडेर गएको लोग्नेको खबर क्यै छैन । अकलमंदमा परेकी थिइन । एक दिनको कुरो हो रुदा रुदा जुनाको कति खेर आँखा लाग्यो कुन्नि ? उनलाई होसै भएन । बिहान उठ्दा, पालिमै भएको भकारीको सबै धान मकै छैन । रातमा कसले चोर्यो ? उनले थाहा पाईनन । त्यहि रातमा चोरेका हुन् कि अघिल्लै दिनमा चोरेका हुन त्यो उनले खुट्याऊन पनि  सकिनन् । 

आफ्नो पुर्पुरो ठोक्दै खुब रोइन । साच्चै उनलाई भने आज बडियारमा हेलिएर मर्न मन लागेको थियो । छोरिहरुको त्यो निर्मल आँखाले आफ्नी आमालाई हेरेको देखेर, मर्ने बिचारलाई एक छिन त्यागि दीइन । आफुलाई खाने एक गेडो अन्न थिएन । आगौ साल खाने खेति नाश भैसकेको थियो । जुनालाई एक जना उनकी मिल्ने साथीले त्यो अन्न बोकेर अर्कै गाउ पुर्याएकी भरियाले भनेको भनेर भनिन । त्यो अन्न त यहि बाट लागेको हो रे । त्यसले भन्थी, जिम्माल कान्छाका छोरा बुहारीले बेचेका हुन् रे ! 

अब यति थाहा पाए पछि जुनाले शंका मात्रै गरेकी थिइन् । त्यो शंका साचोमा परिणत भयो । भकाराका बस्तुलाई पनि यिनीहरुले फ़ुकाइदिएर खेतमा  हुल्दिएका हुन् । भकारीको अन्न पनि यिनीहरुले नै चोरेर बेचेका रहेछन । अब उनि त्यस घरमा खाने बाटो नभएपछि बस्न सक्ने कुरा पनि थिएन । उनलाई अब डर हुन् थाल्यो । मेरो नोक्सानमा कोइ बोल्दिने मानिस यहाँ छैनन । यिनीहरुले कुनै दिन मेरो घांटी अठ्याएर मार्छन । आफै झुन्डीएर मरी भन्दिए भैहाल्यो । जुनाको मनमा आयो कुरा खेल्न थाल्यो । रात भरि निदाउन सकिनन । एका एक जुनाले सहनै नसक्ने गरि पिर पनि पर्यो साथै रिसले भाउन्न भइन । 

बिहान उठेर पिठ्युमा एउटा कुम्लोराखी अपाङ्ग छोरीलाइ कुम्लोमाथि पिठ्युमा बोकिन । एक मुठी नुन हातमा लिएर आफ्नो जग्गामा छर्किन हे परमेश्वर प्रिथि माता यो ठाउमा कहिले कुच्न  नपरोस भनिन । ति छोरा बुहारी सौतिनी आमा भनेर यति ज्याजति गरेका छन् । तिनलाई आफ्नै छोराले पिटेर घरबाट निकालेको देख्न पाइयोस । अहिलेको मेरो गरि भोलि तिमीहरुलाई पनि पर्ला !  आफ्ना गोताबाट गए पछि छोरै छोरा पाएस ! भन्दै गोडा पछारिन । गोठमा भएका बस्तु भाउलाई दाम्लो खोलि दीइन । ल तिमीहरु पनि आजै देखि स्वतन्त्र भयौ ? भनेर छोडीदिइन । एउटा छोरी पिठ्युमा र अर्की छोरी काखमा हालेर माइतीघरको बाटो ओरालो झरिन । 

 

०८/०२/२०२२